Ateşli havaleler, özellikle küçük çocuklarda (6 ay- 60 ay) ani bir şekilde ortaya çıkan ve ebeveynleri oldukça endişelendiren nöbetlerdir. Ateşli havaleler doğru yönetildiğinde genellikle zararsızdır ve çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Bu makalede ateşli havalelerin ne olduğu, belirtileri, nedenleri, ne zaman doktora başvurulması gerektiği ve havale geçirilmesi durumunda neler yapılması gerektiği detaylı bir biçimde ele alınacaktır.
Ateşli Havale Nedir?
Ateşli havale (Febril Konvülsiyon) , 6 ay – 5 yaş arasındaki çocuklarda, 38°C üzerindeki ateşle birlikte ortaya çıkan bilinç kaybı, kasılma ve titreme gibi belirtilerle seyreden, ani gelişen nöbet durumudur. Ateşli havale bir epilepsi çeşidi değildir, yalnızca ateşe bağlı geçici bir beyin yanıtıdır.
Ateşli Havale Belirtileri Nelerdir?
Ateşli havale belirtileri şu şekilde sıralanabilir;
- Kollar ve bacaklarda ritmik kasılmalar,
- Bilinç kaybı,
- Gözlerde sabit bir noktaya bakma veya yukarı devrilme,
- Tüm vücutta titreme,
- Dudaklarda morarma (kısa süreli),
- Havale sonrası kısa süreli dalgınlık ya da uyuşukluk,
Bu semptomlar çoğu zaman 1–2 dakika içinde biter.
Çocuğun ateşi ölçüldüğünde ya da ateş şüphesi olduğunda havale başlamış olabilir. Her ateşli durum havale olmayabilir,ama havale varsa ateşli olma olasılığı yüksektir.
.
Ateşli Havalenin En Sık Nedenleri Nelerdir?
Ateşli havalelerin kesin nedeni her zaman tam olarak bilinmemekle birlikte, en sık görülen nedenleri şu şekilde sıralanabilir:
- Viral ve bakteriyel enfeksiyonlar: Üst solunum yolu enfeksiyonları, kulak enfeksiyonu, RSV, adenovirüs, otitis media, roseola vb. enfeksiyonlar ateş yaratarak havale için tetikleyici olabilir.
- Ateşin ani yükselmesi: Vücut sıcaklığının hızla artması beyin elektrik aktivitesini geçici olarak etkileyebilir.
- Yaş aralığı: Yaş aralığı özel öneme sahiptir (genellikle 6 ay –60 ay). Daha büyük yaşta çocuklarda ya da 6 aydan küçük bebeklerde farklı değerlendirmeler gerekir.
- Genetik yatkınlık: Ailede benzer havale öyküsü olması havale riskini artırabilir.
Bazen anne babalar, her yüksek ateşin ateşli havale yapacağı endişesini taşımaktadırlar. Özellikle ateş 39-40 dereceye geldiğinde daha da çok endişelenmektedirler. Ancak ateşli havale riski için böyle bir ateş sınırı vermek mümkün değildir. Çünkü :
Ateşin yüksekliği değil, “ateşin hızlı yükselişi” havaleyi tetikler.
Ateşli Havalelerde İlk Yardım
Ateşli havaleler konusunda ailelerin en çok merak ettiği konu, ateşli havale durumunda doğru ilk müdahalenin nasıl olması gerektiğidir. İşte yapılması gereken adımlar:
Yapılması Gerekenler
- Çocuğu yan yatırın,
- Ağzına hiç bir şey koymayın,
- Giysilerini gevşetin,
- Etrafındaki sert nesneleri uzaklaştırın,
- Süre tutun, nöbet 5 dakikayı aşarsa 112’yi arayın,
- Soğukkanlı olun.
Yapılmaması Gerekenler
- Çocuğun ağzına parmak sokmayın ya da kaşık gibi sert bir cisimle ağzını açık tutmaya çalışmayın. Kasılmalar genellikle çok kuvvetlidir. Bu nedenle parmak sokarsanız parmağınız ciddi şekilde yaralanabilir ya da sert bir cisim sokarsanız dişleri kırılabilir.
- Zorla su veya ilaç Akciğerlerine kaçabilir.
- Çocuğu tutarak kasılmaları durdurmaya çalışmayın.
Ateşli Havale Tehlikeli midir?
Aileler, ateşli havale ve epilepsi nöbetleri birbirine çok benzediği için hatta bazen belirtiler aynı olduğu için ateşli havalelerden çok korkmakta ve çocuklarında sekel kalacağı endişesi taşımaktadırlar. Ancak net olarak söylenebilir ki:
- Ateşli havaleler çoğunlukla beyin hasarı yapmaz.
- Zeka gelişimini etkilemez.
- Epilepsi riskini belirgin olarak artırmaz.
- Ölüm riski yok denecek kadar düşüktür.
Çoğu zaman havalenin kendisi değil, ailedeki panik tehlike oluşturur.
Ateşli Havalede Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Ateşli havalelerde acil tıbbi yardım gerektiren durumlar şunlardır:
- Havale süresi 5 dakika üzerindeyse ya da durmadan devam ediyorsa,
- Havale sonrası solunum durması, morarma ya da bilinç değişikliği oluyorsa,
- 24 saat içinde tekrar eden havale varsa,
- Bebek 6 aydan küçükse,
- İlk havale ile birlikte boyun sertliği, döküntü, şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş varsa merkezi sinir sistemi enfeksiyonu ihtimali düşünülmeli. Bu durumda çocuğunuzun belinden sıvı alınması (lomber ponksiyon) gereklidir.
- Çocuğun aşılanma durumu belirsizse (örneğin Hib ya da pnömokok aşıları yapılmamışsa), 6–12 ay arasındaysa değerlendirme dikkatli yapılmalı. Bu durumda menenjit mutlaka akılda bulundurulmalıdır.
Bu durumlarda mutlaka hızlıca doktora başvurulmalıdır. Acil serviste nöbete yönelik gerekli tedavi hızlıca uygulanacak ve nedene yönelik tetkikler yapılacaktır. Böylece havale nedeni mesela menenjit gibi hayatı tehdit eden bir durumsa doğru tedavinin geç kalınmadan başlanması sağlanacaktır.
Ateşli Havale Türleri – Basit ve Komplike Havale Nedir?
Ateşli havaleler, temel olarak basit ve komplike havaleler olmak üzere ikiye ayrılır. Basit ve komplike ateşli havale ayrımı yapmak önemlidir. Çünkü basit ateşli havalelerde genellikle altta yatan nörolojik bir sorun yoktur ve kalıcı hasar bırakmaz. Bu nedenle çok kapsamlı ve pahalı testler yapmaya ve uzun süreli tedaviler başlamaya gerek yoktur. Ayrıca 6 yaşa kadar çocukların sık sık ateşli hastalık geçirebileceği göz önünde bulundurulduğunda ailenin endişelerinin yatıştırılması önemlidir.
1. Basit Ateşli Havale :
15 dakikadan kısa süren, 24 saatte bir kez olan, tüm vücudu etkileyen havale türüdür. Tüm vücutta kasılma ya da tüm kaslarda atım olur. Basit havalelerde altta yatan nörolojik bir sorun yoktur.
2. Komplike Ateşli Havale:
15 dakikadan uzun süren, 24 saat içinde tekrarlayan, vücudun sadece bir kısmında etkili olan havale türüdür. Komplike ateşli havale durumunda çocuk doktoru veya çocuk nöroloğu değerlendirmesi şarttır. Bu durumda genellikle ayrıntılı laboratuvar testleri, EEG ve MRG gerekebilir.
Ateşli Havalelerde Hangi Testler Yapılmalı?
Lomber ponksiyon (belden sıvı alma) yalnızca menenjit ya da beyin enfeksiyonu bulgusu varsa ya da çocuk 12 aydan küçükse, aşılanma durumu belirsizse uygulanmalıdır. Basit ateşli havalesi olan, nörolojik olarak sağlıklı bir çocuğa rutin olarak EEG, rutin kan elektrolitleri, beyin görüntülemesi (CT/MR) yapılması önerilmez. Basit ateşli havalede asıl yapılması gereken: çocuğun ateşinin nedenini bulmak ve o nedene yönelik yaklaşımı planlamaktır. Bu değerlendirmeye göre, gereksiz testlerden kaçınmak hem çocuğu hem aileyi gereksiz stres ve maliyetten korur. Komplike havale yaşandıysa gerekli testler planlanmalıdır.
Kullanılabilecek testler:
- Kan tahlili
- İdrar tahlili
- EEG (yalnızca komplike havalelerde)
- Beyin görüntüleme (nadiren)
- Lomber ponksiyon (menenjit şüphesi varsa)
Ateşli Havale Tedavisi
Ateşli havale tedavisinde ateş düşürücü tedavisi ve nöbetin 5 dakikadan uzun sürmesi durumunda nöbetin durdurulmasına yönelik çeşitli tedaviler uygulanmaktadır.
Ateş tedavisi
Ateşin düşürülmesi önemlidir ancak ateş düşürücülerin (örneğin parasetamol, ibuprofen) havale riskini doğrudan azalttığına dair güçlü kanıtlar yoktur. Bu nedenle ateş düşürücü ilaçlar havalenin tekrarını önlemez diyebiliriz, ancak çocuğu ve aileyi rahatlatır.
Tıbbi müdahale
Havale 5 dakikadan uzun sürerse, acil müdahale gerekmektedir. Bu amaçla;
- Rektal diazepam
- IV lorazepam (hastane ortamında) uygulanmaktadır.
Çocuğunuz daha önce ateşli havale geçirdiyse, tekrar ateşlendiğinde evde neler yapmalısınız?
- Çocuğun ateşi düzenli izlenmelidir.
- Bol sıvı verilmelidir.
- Oda ısısı 21–22°C olmalıdır.
- Çocuk dinlendirilmeli ve aşırı kalın giydirilmemelidir.
- Gerektiğinde ateş düşürücü verilmelidir.
Ateşli Havale Önlenebilir mi?
Ateşli havaleyi tamamen engellemek mümkün değildir. Ancak aşı takvimine uyulması, enfeksiyonların erken tedavisi, düzenli uyku, ateş yükseldiğinde hızlı kontrol ile ateşli havale riskini azaltabilirsiniz. Daha önce basit ateşli havale geçirmiş bir çocukta önleyici olarak uzun‑süreli antikonvülzan (nöbet önleyici) ilaç kullanımı önerilmez. Bu ilaçların yan etkilerinden dolayı yarar/zarar oranı uygun bulunmamıştır.
Çocuğunuzda ateşli havale geçirdiğini gördüğünüzde hissettiğiniz korku oldukça doğaldır. Ancak yukarıda özetlediğimiz gibi, çoğu zaman bu durum iyi huylu bir olaydır ve doğru müdahale ile sorun yaşanmadan atlatılabilir. En önemli adımlar şunlardır:
- Havale süresini izleyin ve gerektiğinde acil yardım çağırın.
- Ateşin nedenini belirlemek ve uygun şekilde yönetmek için hekime başvurun.
- Gereksiz testlerden kaçınmak, çocuğu ve aileyi gereksiz stresten korur.
- Aşıları tam yaptırmak, ateşe neden olabilecek enfeksiyonları önlemek açısından önemlidir.
- Havale sonrası uzun‑vadeli zarar düşüncesi yaygındır ama basit ateşli havalelerde risk çok düşüktür.
Ateşli Havale ile İlgili Sık Sorulan Sorular
1. Çocuklarda ateşli havaleler tehlikeli midir?
Çoğu zaman hayır. Basit ateşli havalelerde beyin hasarı, zihinsel gerilik ya da kalıcı nörolojik hasar riski çok düşüktür.
2. Havale epilepsiye dönüşür mü?
Ateşli havalelerin epilepsiye dönüşme riski çok düşüktür. Genel nüfusa göre riskte sadece hafif bir artış söz konusudur ve basit havalelerde oldukça düşüktür.
3. Havale sırasında ateş düşürücü vermek doğru mu?
Hayır. Nöbet bittikten sonra verilmelidir.
4. Aşılar ateşli havaleye neden olur mu?
Aşılar kısa süreli ateşe yol açabilir ancak, aşılama aksatılmamalıdır. Çünkü her ateş ateşli havale demek değildir.
5. Ateşli havale kaç dakika sürer?
Çoğu 1–2 dakika içinde sonlanır.
6. Ateşli Havalelerin Tekrar Etme Riski Var mıdır?
Evet, özellikle aile öyküsü varsa ve ilk havaleyi 1 yaşından önce geçiren bir çocuğun tekrar riskinin biraz daha yüksek olduğu bilinmektedir.. Bu nedenle bu aileler, nelere dikkat etmeleri konusunda bilgilendirilmelidir.
Bu yazı sadece bilgilendirme amaçlıdır ve doktor tavsiyesinin yerine geçmez. Çocuğunuzun durumu özel ve bireyseldir — herhangi bir şüphede vakit kaybetmeden çocuğunuzun doktoruna başvurmanız en sağlıklı yaklaşımdır.