Bebekliğin ilk yıllarında karşılaşılan en yaygın sağlık problemlerinden biri yüksek ateştir. Özellikle bebeğiniz ilk ateşli hastalığını geçiriyorsa ebeveynlerin panik olması normal bir durumdur. Bununla beraber yüksek ateşin kendi başına bir hastalık olmadığı unutulmamalıdır. Ateş sıklıkla vücutta bir enfeksiyon olduğunun işaretidir. Aynı zamanda bebeğinizin bağışıklık sisteminin hastalıkla savaştığının bir göstergesidir. Ancak, yüksek ateşin tedavi edilebilmesi için nedenini bulmak önemlidir.
Birçok ebeveyn “Bebeklerde yüksek ateş nedir? Kaç derece ateş tehlikelidir? Bebeklerde yüksek ateş durumunda neler yapılmalı?” gibi soruların cevabını merak etmektedir.
Bu yazıda bu ve benzeri soruların cevaplarını ayrıntılarıyla açıklamaya çalışacağım.
İçindekiler
Bebeklerde Yüksek Ateş Nedir? Nedenleri ve Neler Yapılmalı?
Bebeğimin ateşi olup olmadığını nasıl anlarım?.
Bebeklerde ve Çocuklarda Ateş Nedenleri
4- Boğaz veya sinüs enfeksiyonları (tonsillit, farenjit, sinüzit)
5- Mide ve barsak enfeksiyonları (gastroenteritler)
12- Sıcak Çarpması / Aşırı Isı
14- Romatizmal Hastalıklar veya Otoimmün Sorunlar
Yenidoğanlarda Ateş Neden Önemlidir?
Bebeklerde Ateş Ne Zaman Tehlikelidir ve Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
Yüksek Ateş Durumunda Neler Yapılmalı? İlk Müdahale Önerileri
Ateş Nedir?
Bebek ve çocukların vücut sıcaklıklarının tüm şartlarda normal kabul edilebilen değerlerin üzerinde olmasına ateş denmektedir. Normal vücut sıcaklığı, bebeklerin aylarına-yaşlarına ve aktivite seviyelerine bağlı olarak değişebilir. Günün hangi saatinde ateşin ölçüldüğü de ölçümü etkileyebilir. Örneğin vücut sıcaklığı öğleden sonra geç saatlerde ve akşamın erken saatlerinde en yüksek, gece ve sabahın erken saatlerinde en düşüktür. Ayrıca, bebeklerin vücut sıcaklıkları büyük çocuklara göre daha yüksek olma eğilimindedir.
Peki hangi değerlerin üzerindeki vücut sıcaklığı yüksek ateş olarak kabul edilir?
38 ° C’ nin üzerinde rektal ölçüm (makattan)
37,2 ° C’ nin üzerinde oral ölçüm (ağızdan)
Bebeğimin ateşi olup olmadığını nasıl anlarım?
Bebeğinizin ateşi olduğunu düşünüyorsanız, vücut sıcaklığını bir termometreyle ölçmeniz gerekmektedir. Alnına veya vücudun diğer bölgelerine dokunarak doğru değerlendirme yapamazsınız. Özellikle bebeğiniz üşüyorsa elleri ve ayakları çok soğuk olabilir. Sıcaklığa duyarlı bant veya “ateş şeritleri” de yeterince güvenilir değildir. Ayrıca 6 aylıktan küçük bebekler için de kulak termometresi kullanmayınız. Çünkü bebeklerin kulak kanalları çok dardır ve bu durum doğru bir ölçüme izin vermez.
Bebeklerde ve Çocuklarda Ateş Nedenleri
Bebeklerde ve çocuklarda en sık ateş nedenleri şu durumlardır:
1- Kulak enfeksiyonları
- Özellikle viral bir üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası gelişir.
- Sıklıkla bakteriler neden olur ve antibiyotik gerekebilir.
- Aşırı ağlama, huzursuzluk, kulakla oynama, yüksek ateş olabilir.
2- Soğuk algınlığı
- Genellikle virüsler neden olur.
- 2–3 gün sürer, kendiliğinden geçer, hafif ateş olabilir.
- Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, öksürük, halsizlik yapabilir.
3- İdrar yolu enfeksiyonu
- Subfebril ateş (37-37,5 civarı) veya yüksek ateş yapabilir.
- Karın ağrısı, idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, idrar kaçırma, idrar yapmaya başlamakta zorlanma, bulantı, kusma ve iştahsızlık olabilir.
- En sık barsak bakterileri neden olur ve antibiyotik gerekir.
4- Boğaz veya sinüs enfeksiyonları (tonsillit, farenjit, sinüzit)
- Boğaz enfeksiyonları sıklıkla viraldir.
- Ancak streptokokların neden olduğu tonsillit ve farenjitlerde mutlaka antibiyotik tedavisi gereklidir. Çünkü eklem romatizması ya da kalp kapağı tutulumu gibi olumsuz durumlarla sonuçlanabilir.
- Sinüzitler özellikle düzelmeyen üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası düşünülmelidir. Geniz akıntısı, yüz ve baş ağrısı, özellikle ilk yatıldığında ve sabah uyandıktan sonra balgamlı öksürük, yoğun sarı-yeşil burun akıntısı olabilir. Uzun süreli antibiyotik tedavisi gerekebilir.
5- Mide ve barsak enfeksiyonları (gastroenteritler)
- Virüsler, bakteriler ya da parazitler yapabilir.
- Karın ağrısı, kusma ve ishal eşlik edebilir.
- Sıvı kaybı riski vardır.
6- RSV
- Ateş, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve öksürük şikayetiyle başlar.
- Küçük bebek ve çocuklarda bronşiolit ve solunum sıkıntısı hatta solunum yetmezliği yapabilir. Yakından doktor takibi gereklidir. Hastaneye yatış gerekebilir.
- Büyük çocuklarda ve yetişkinlerde üst solunum yolu enfeksiyonu ya da uzamış öksürük tablosu yapar.
- Özellikle sonbahar ve kış aylarında yaygındır. Şüphelenilen vakalarda antijen-antikor testleriyle ya da PCR ile hızlı bir şekilde tanı konulabilir.
7- Krup (Larenjit)
- Larenjitlerin %90’ ı viraldir.
- 40 dereceye kadar ateş yapabilir.
- Genellikle geceleyin aniden başlayan havlama tarzında metalik bir öksürük, solunum sıkıntısı ya da ıslık çalar gibi gırtlaktan gelen bir ses olabilir.
- Ses kısıklığı eşlik eder.
- Acil müdahale önemlidir. Çünkü gırtlakta ve ses tellerinde ödeme bağlı soluk borusunda tıkanma tehlikesi vardır.
8- Grip (influenza)
- İnfluenza virüsün neden olduğu bir enfeksiyondur.
- Ateş düşürücülerle düşmeyen dirençli ve yüksek ateş yapar.
- Burun akıntısı, gözlerde kızarma ve sulanma, baş ağrısı, kas eklem ağrısı, aşırı derecede düşkünlük, halsizlik ve öksürük belirgindir.
- Özellikle 1 yaş altı bebekler, astım ya da kronik hastalığı olanlarda daha ağır seyretme eğilimindedir. Tedavisiz bırakıldığında risk grubunda daha sık olmak üzere orta kulak enfeksiyonu, sinüzit ya da akciğer enfeksiyonu ile sonuçlanabilir.
- 48 saat içinde tanı konulup tedavi başlandığında daha ılımlı seyredebilir.
- Hızlı antijen-antikor testleriyle tanısı mümkündür.
9- Zatürre (Pnömoni)
- Viral ya da bakteriyel olabilir.
- Ateşe balgamlı öksürük, hızlı nefes alıp verme ve solunum sıkıntısı eşlik edebilir.
- Oksijen düşüklüğü durumunda hastaneye yatırılarak oksijen ve damardan antibiyotik verilmesi gerekebilir.
Ateşe neden olabilecek en ciddi durumlarsa kan enfeksiyonları (sepsis) ve beyin ve omurilik enfeksiyonlarıdır (menenjit).
10- Aşı Reaksiyonları
- Ateş, aşının bağışıklık sistemini uyardığının bir göstergesidir.
- Vücut, aşıyla verilen antijenlere karşı koruyucu tepki geliştirir. Bu, doğal ve beklenen bir süreçtir.
- Aşıdan sonraki 24–48 saat içinde geçici ateş olabilir.
- Özellikle karma aşı sonrası (5’li ya da 6’lı karma aşı) ateş sık görülür. Pnömokok aşısı sonrası (KPA) orta düzeyde ateş görülebilir. Hepatit B aşısı sonrası nadiren ateş görülebilir. KKK aşısı geç ateşe neden olabilir (5-12 gün sonra).
- Ateş düzeyi hafif seyirliyse endişe etmeye gerek yoktur.
11- Diş Çıkarma
- Genellikle 6 aylıkken başlayan diş çıkarma, bebeğinizin vücut sıcaklığında normal aralıkta hafif bir artışa neden olabilir. Ancak araştırmalar, diş çıkarmanın gerçek bir ateşe neden olmadığını göstermektedir.
- Eğer bebeğinizin 38 derecenin üzerinde bir vücut sıcaklığı varsa bu yüksek olasılıkla dişle ilgili değildir ve doktora başvurmanız gerekebilir. Salya artışı, kaşınan diş etleri, huzursuzluk, sık uyanma, iştahsızlık olabilir.
12- Sıcak Çarpması / Aşırı Isı
- Ateş, sıcak (güneş) çarpmasıyla karıştırılmamalıdır. Sıcak (Güneş) çarpması durumunda görülen ateş, enfeksiyonla ilişkili değildir.
- Sıcak çarpması oldukça tehlikeli bir durumdur ve ortam sıcaklığının artması ve dehidratasyondan (vücutta sıvı kaybı) kaynaklanır.
- Sıcak çarpmasında vücut sıcaklığı tehlikeli seviyelere (40,5 derece) yükselebilir.
- Özellikle kapalı, aşırı ısınmış arabalarda çocuklar gözetimsiz bırakıldığında güneş çarpması riski çok yüksektir. Hatta her yıl onlarca çocuk sıcak çarpması sonucu hayatını kaybetmektedir. Bu nedenle bebeğinizi veya çocuğunuzu sıcak günlerde kapalı bir arabada, birkaç dakikalığına bile olsa yalnız bırakmamalısınız.
- Sıcak ve nemli havalarda aşırı giydirilmiş bebekleri de sıcak çarpabilir. Eğer bebeğinizi veya çocuğunuzu sıcak çarptığını düşünüyorsanız acilen doktora başvurmalısınız.
- Ateş, halsizlik, kusma ve ishal, huzursuzluk, aşırı ağlama görülebilir.
13- Alerjik Reaksiyonlar
- Nadir görülür, bazı aşılar, besinler veya ilaçlar ateşe neden olabilir.
- Genellikle döküntü ve nefes zorluğu da vardır.
14- Romatizmal Hastalıklar veya Otoimmün Sorunlar
- Enfeksiyon hastalıklarından farklı olarak ateş belli saatlerde olma eğilimindedir.
- Ataklarla gelebilir. Eşlik eden, döküntü, eklemlerde şişlik, kızarıklık, ağrı gibi bulgular olabilir.
- Ateşe eşlik eden sistemik bulgular ve hastalıktan şüphelenmek tanı koymada önemlidir.
15- Sebebi Belirsiz Ateşler
- Özellikle 3 ay–3 yaş arası bebeklerde bazı durumlarda ateşe neden olan etken tam olarak tespit edilemeyebilir.
- Ateş 3 günden fazla sürerse doktora başvurulmalıdır.
Yenidoğanlarda Ateş Neden Önemlidir?
Ateş 12 haftanın altındaki bebeklerde mutlaka ciddiye alınmalıdır. Bu aylarda makattan ölçümlerde vücut sıcaklığının 38 dereceden yüksek ölçülmesi ateş olarak kabul edilir. Eğer bebeğinizin vücut sıcaklığı rektal bir termometre ile 38 derecenin üzerindeyse ortam sıcaklığını kontrol edin ve bebeğinizi kalın giydirdiyseniz önce üzerine daha ince giysiler giydirin. İdeal oda sıcaklığı bebeğiniz uyanıkken 23-24 derece, uykuda iken 18-19 derece olmalıdır. Yarım saat geçmesine rağmen hala bebeğinizin vücut sıcaklığı yüksekse gerçekten ateşi vardır.
Üç aylıktan küçük ve ateşi olan bebekler, iyi görünseler ve başka bir hastalık belirtisi göstermeseler bile acil olarak uzman bir doktor tarafından değerlendirilmelidirler. Bu aylardaki bebeklerde ateşin nedenini bulmak için sıklıkla kan, idrar testleri ve sürüntü örnekleri gerekebilmektedir.
Ateşli bebeklerin yaklaşık %10’unda idrar yolu enfeksiyonu saptanır. Sünnetsiz erkek çocuklarda bu oran daha da yüksektir. Bu nedenle idrar testleri mutlaka yapılmalıdır. Ancak küçük bebeklerde hızla ilerleyebilen daha ciddi enfeksiyonlar da olabilir. Bu nedenle yenidoğan bebeğinizde ateş gelişirse, gecikmeden doktora başvurulması çok önemlidir.
Bebeklerde Ateş Ne Zaman Tehlikelidir ve Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
0–3 ay arası her bebekte yüksek ateş potansiyel acil durumdur. Bu aylarda bebeklerin bağışıklık sistemleri henüz çok zayıftır ve herhangi bir enfeksiyon hızla ilerleyebilir. Bu nedenle ilk 3 aydaki ateşli durumlarda acilen doktora başvurulmalıdır.
Daha büyük bebek ve çocuklarda yüksek ateşe aşağıdaki durumlar da eşlik ediyorsa mutlaka uzman bir doktora başvurulmalıdır:
- Ateşle birlikte ciltte döküntü, beneklenme,
- Nefes almada zorlanma,
- 3 gün ve daha uzun süren ateş,
- Sürekli ağlama veya uykuya meyil,
- 40°C ve üzeri ateş,
- Titreme ve soluk cilt,
- Vücut sertleşmesi, göz kayması, kasılmalar (havale)
- Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali,
- Sıvı almama, susuzluk (dehidrasyon belirtileri)
- Morarma, hızlı nefes alma
Yüksek Ateş Durumunda Neler Yapılmalı? İlk Müdahale Önerileri
Bebeğinizin ateşi yükseldiyse öncelikle doktorunuza danışmalısınız, aşağıda sayılan yöntemler evde yapılabilecek ilk müdahalelerdir.
- Bebeğinizi sık sık emzirin veya su verin (sıvı kaybını önleyin).
- Bebeğinizin bulunduğu ortamı 22–24°C aralığında tutun.
- Ilık kompres yapın yani ılık bir bezle vücudunu silin.
- Doktor önerisiyle ateş düşürücü (parasetamol/ibuprofen) kullanabilirsiniz.
Yüksek Ateş Durumunda Yapılmaması Gerekenler
- Soğuk duş aldırmak,
- Alkollü bezle silmek,
- Sararak terletmek,
- Kendi kararınızla antibiyotik kullanmak gibi yanlış uygulamalara başvurmak.